Test Matryc Ravena: niewerbalny pomiar inteligencji płynnej

Test matryc Ravena to niewerbalny test inteligencji płynnej: dostajesz wzór z brakującym fragmentem i wybierasz element, który go uzupełnia. John Raven opracował to narzędzie w 1938 roku. Ta strona nie zawiera zadań testu, bo są zastrzeżone i chronione, ale wyjaśnia, jak działa, jak się go interpretuje i gdzie legalnie go wykonać.

Co mierzy test Ravena

Test mierzy zdolność rozumowania na materiale abstrakcyjnym: wykrywania prawidłowości, wnioskowania o regule i zastosowania jej do uzupełnienia luki. To rdzeń inteligencji płynnej, czyli radzenia sobie z nowymi problemami niezależnie od nabytej wiedzy. W modelach opisanych w tekście o rodzajach inteligencji odpowiada rozumowaniu płynnemu. Skala Wechslera sięga także po słownictwo i wiedzę, a Raven świadomie ich unika, izolując samo rozumowanie.

Wersje testu Ravena: SPM, CPM i APM

• CPM (Coloured Progressive Matrices): wersja kolorowa, 36 zadań, dla dzieci i osób z trudnościami,
• SPM (Standard): 60 zadań w 5 seriach A-E po 12, dla ogólnej populacji,
• APM (Advanced): 48 zadań, 12 w pierwszej części i 36 w drugiej, różnicuje osoby o wysokich zdolnościach.

Zadania ułożone są progresywnie, od prostych do coraz trudniejszych. W Polsce narzędzia wydaje Pracownia Testów Psychologicznych PTP. Wersja Standard występuje w formach klasycznej, równoległej i Plus, a dla zaawansowanych ukazała się polska normalizacja z 2016 roku (autorka: Aleksandra Jaworowska). Norm szukaj w podręcznikach PTP, bo obejmują zarówno dzieci i młodzież, jak i dorosłych. Nowsza wersja Raven 2 łączy trzy wcześniejsze wersje w jednym narzędziu i jest dostępna zarówno w formie papierowej, jak i na platformie elektronicznej. Wybór wersji zależy od wieku osoby badanej i celu badania, więc decyduje o nim psycholog.

Jak interpretuje się wynik

Liczba poprawnych odpowiedzi to wynik surowy i sam niczego nie znaczy. Dopiero normy dla wieku przeliczają go na centyle, staniny lub wynik standaryzowany, a ten można odczytać jak iloraz inteligencji. Interpretacja zawsze uwzględnia grupę normalizacyjną i warunki badania. Wynik z jednego narzędzia nie jest też pełnym profilem poznawczym.

Gdzie zrobić test Ravena

Rzetelne badanie przeprowadza psycholog, który ma dostęp do materiałów testowych, w poradni, w ramach diagnozy lub rekrutacji. W internecie krążą darmowe „matryce Ravena”, ale nie mają norm ani standaryzacji warunków. Wynik z takiej strony nie jest pomiarem. Więcej o tym, jak odróżnić narzędzie od quizu, piszę w tekście o teście na IQ.

Jak wyglądają zadania i raport z wynikiem. Każde zadanie to układ wzorów z jednym brakującym polem, a Ty wskazujesz spośród kilku propozycji element pasujący do reguły. Reguła może dotyczyć kształtu, wielkości, liczby elementów lub ich ułożenia, a w trudniejszych seriach łączy kilka takich zasad jednocześnie. Raport psychologa podaje zwykle wynik surowy, jego przeliczenie na centyl lub stanin względem grupy wiekowej oraz opis, jak wynik wypada na tle ogólnej populacji. Poprawny raport zawiera też informację o warunkach badania i o użytej wersji, bo wyniki z różnych wersji nie są wprost wymienne.

Zastosowania i krytyka. W Polsce Raven służy w poradniach psychologiczno-pedagogicznych do oceny możliwości intelektualnych dzieci, w diagnozie klinicznej oraz w badaniach naukowych jako wskaźnik rozumowania płynnego. Warto znać jego krytykę. Test mierzy jedną zdolność, więc nie opisze mocnych stron językowych ani pamięciowych. Jego wyniki, jak wszystkie wyniki testów inteligencji, rosły w XX wieku: meta-analiza Pietschniga i Voracka (2015) pokazała największy wzrost właśnie dla testów rozumowania płynnego, około 4 punktów na dziesięciolecie. Dlatego znaczenie ma data norm, o czym piszę przy efekcie Flynna.

Granice i zastosowania

Pierwsza zaleta to względna niezależność od języka i kultury. Test bywa używany tam, gdzie narzędzia werbalne zawodzą: przy barierze językowej, niskim wykształceniu, w badaniach międzykulturowych. Słowo „względna” jest tu istotne, bo całkowicie wolnego od kultury testu inteligencji nie ma.

Druga rzecz: Raven mierzy wąsko i celowo. Daje czysty wskaźnik inteligencji płynnej, ale nie zastąpi pełnego profilu poznawczego z pamięcią, językiem i szybkością przetwarzania. Dlatego w pełnej diagnozie często stosuje się go obok skal Wechslera. Trzecia sprawa to rzetelność pomiaru: tylko aktualne normy i kontrolowane warunki dają wynik, któremu można ufać.

Jeśli budujesz badanie i zastanawiasz się, które narzędzie najczyściej mierzy to, o co pytasz: w tym właśnie pomagam.