Skala Likerta: jak ją zbudować i nie zepsuć pomiaru

Skala Likerta to zestaw stwierdzeń, przy których respondent zaznacza stopień zgody, na przykład od „zdecydowanie nie” do „zdecydowanie tak”. Odpowiedzi koduje się liczbami i sumuje w jeden wynik opisujący natężenie postawy lub cechy.

To chyba najczęściej używane narzędzie w badaniach ankietowych i jedno z najczęściej źle używanych. Nazwa pochodzi od Rensisa Likerta, który w 1932 roku opisał tę technikę w raporcie „A Technique for the Measurement of Attitudes” (Archives of Psychology, nr 140). Najważniejszy jest w niej pomysł sumowania wielu pozycji, a sama liczba stopni odpowiedzi jest drugorzędna. O tym często się zapomina.

Skala Likerta a pozycja likertowska

Pozycja likertowska to pojedyncze stwierdzenie z odpowiedzią na skali zgody. Skala Likerta to zestaw takich pozycji, których wyniki sumujesz, bo wszystkie mierzą ten sam ukryty konstrukt, na przykład satysfakcję z pracy albo lęk. Jedna pozycja niesie mało informacji i jest wrażliwa na przypadek. Kilkanaście dobrze dobranych pozycji uśrednia błąd i daje stabilny wynik. Pojedyncze „oceń od 1 do 5” to jeszcze termometr. Skalą psychometryczną zestaw staje się dopiero przy wielu pozycjach.

Skala Likerta: ile punktów i jakie etykiety

• 5 czy 7. Pięć wystarcza w większości badań terenowych i na urządzeniach mobilnych. Siedem daje trochę więcej rozdzielczości, gdy respondent jest zaangażowany i temat go dotyczy.
• Parzysta czy nieparzysta. Nieparzysta zostawia środek dla osób bez zdania. Parzysta wymusza opowiedzenie się po jednej stronie, co „porządkuje” dane, ale zamienia realny brak zdania w szum.
• Etykiety. Opisuj słowem każdy punkt, nie tylko końce. „Raczej się zgadzam” znaczy dla wszystkich mniej więcej to samo, gołe „4” już niekoniecznie.

Jak liczyć wyniki skali Likerta: przykład

Skala satysfakcji z pracy ma 5 stwierdzeń, każde ocenione od 1 („zdecydowanie się nie zgadzam”) do 5 („zdecydowanie się zgadzam”). Pozycja 3 jest sformułowana odwrotnie, więc wysoka zgoda oznacza niższą satysfakcję. Osoba odpowiada: 4, 5, 2, 4, 3.

1. Pozycję odwróconą przeliczasz: na skali 1-5 wzór to 6 minus odpowiedź, więc 2 zamienia się w 4.
2. Sumujesz: 4 + 5 + 4 + 4 + 3 = 20.
3. Zakres teoretyczny to 5-25 (przy średniej: 1-5). Średnia pozycji wynosi 4,0.

Sam wynik 20 niewiele mówi bez odniesienia. Interpretację zapewniają normy testowe albo porównanie z inną grupą.

Dane porządkowe czy ilościowe

Pojedyncza pozycja jest porządkowa: odstęp między „raczej nie” a „trudno powiedzieć” nie musi równać się odstępowi między „raczej tak” a „zdecydowanie tak”. Średnia z jednej pozycji bywa więc nadużyciem, a bezpieczniejsze są statystyki nieparametryczne lub modele dla danych porządkowych.

Suma wielu pozycji zachowuje się bliżej skali ilościowej i w praktyce analizuje się ją metodami parametrycznymi. Norman (2010) w przeglądzie w „Advances in Health Sciences Education” wskazuje, że badania sięgające lat 30. XX wieku konsekwentnie potwierdzają odporność tych metod na naruszenia założeń. Warunek jest jeden: pozycje muszą rzeczywiście mierzyć ten sam konstrukt. Sprawdza się to rzetelnością i trafnością, najprościej współczynnikiem alfa Cronbacha.

Jak formułować pozycje skali Likerta

Jedno stwierdzenie niesie jedną myśl i opisuje konkretne doświadczenie lub przekonanie. Ogólniki dają odpowiedzi trudne do zinterpretowania. Używaj prostego języka, bez żargonu i bez podwójnych przeczeń. Zadbaj o to, żeby kierunek pozycji (korzystny lub niekorzystny) nie był przewidywalny, a część stwierdzeń była odwrócona. Przed głównym badaniem sprawdź skalę na małej próbie: zapytaj kilka osób, jak rozumieją każde zdanie, i policz rzetelność pozycji. Wyniki raportuj jako rozkłady odpowiedzi i średnie lub mediany dla całej skali, a pojedyncze pozycje opisuj częstościami.

Najczęstsze błędy przy budowie skali Likerta

• Brak rekodowania. Pozycje odwrócone trzeba przeliczyć przed sumowaniem, inaczej zgoda i sprzeciw się znoszą.
• Pytania podwójne. „Praca jest ciekawa i dobrze płatna”: na którą z dwóch części odpowiada respondent? Jedna pozycja, jedna myśl.
• Skala jako dekoracja. Pięć punktów pod każdym pytaniem nie czyni z ankiety narzędzia psychometrycznego. O jakości decyduje dobór pozycji i to, czy razem coś mierzą.
• Styl odpowiadania. Część osób zawsze się zgadza albo unika skrajności, co opisuje tendencyjność odpowiadania.

Skala Likerta jest dobra na tyle, na ile przemyślano, co i po co się nią mierzy. Jeśli budujesz narzędzie, które ma realnie różnicować ludzi i wytrzymać analizę, napisz, pomogę je zaprojektować od pozycji po normy.