DIVA-5 — ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny ADHD u dorosłych

DIVA-5 to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny w kierunku ADHD u osób dorosłych. Najważniejsze, co warto o nim wiedzieć od razu: to nie jest kwestionariusz, który ktoś wypełnia samodzielnie, i nie jest to przesiew. To narzędzie, które prowadzi klinicysta, krok po kroku przechodząc przez kryteria diagnostyczne DSM-5.

Co obejmuje

DIVA-5 systematycznie sprawdza dwa zestawy objawów ADHD: nieuwagę oraz nadpobudliwość i impulsywność. Dla każdego kryterium wywiad pyta o dwie perspektywy czasowe — jak objaw wygląda obecnie i jak wyglądał w dzieciństwie. To rozdzielenie nie jest formalnością. Rozpoznanie ADHD u dorosłego wymaga, by objawy były obecne już w dzieciństwie, więc wywiad musi sięgnąć wstecz.

Trzeci filar to wpływ na funkcjonowanie. Same objawy nie wystarczą — DIVA-5 pyta, jak przekładają się one na codzienne życie: pracę, naukę, relacje, prowadzenie domu, poczucie własnej wartości. Zaburzenie istnieje wtedy, gdy realnie utrudnia funkcjonowanie w kilku obszarach.

Jak jest zbudowany

Wywiad porządkuje rozmowę tak, by żadne kryterium nie umknęło. Przy każdym objawie podaje konkretne, życiowe przykłady, które pomagają osobie badanej rozpoznać, czy doświadczenie jej dotyczy. Tam, gdzie to możliwe, zachęca do potwierdzenia informacji u osoby bliskiej lub na podstawie dokumentacji — bo wspomnienia z dzieciństwa bywają zawodne.

Efektem nie jest jedna liczba ani próg. DIVA-5 dostarcza uporządkowanego materiału, na którym klinicysta opiera ocenę: które kryteria są spełnione, od kiedy i z jaką konsekwencją dla życia. To wywiad wspierający decyzję, a nie automatyczny kalkulator diagnozy.

Gdzie są granice

Pierwsza granica jest oczywista, ale warto ją wypowiedzieć: DIVA-5 nie zastępuje klinicysty. To narzędzie organizujące proces diagnozy, nie jego substytut. Wynik wywiadu nabiera sensu dopiero w rękach osoby, która potrafi przeprowadzić diagnozę różnicową — odróżnić ADHD od zaburzeń lękowych, nastroju czy następstw innych stanów dających podobny obraz.

Druga: retrospekcja jest trudna. Część dorosłych słabo pamięta swoje dzieciństwo, a obraz bywa zniekształcony przez późniejsze doświadczenia. Dlatego dane od osób trzecich i dokumentacja szkolna są tak cenne — i dlatego pomocniczo używa się też narzędzi retrospektywnych, jak WURS.

Trzecia: DIVA-5 to wywiad pogłębiony, czasochłonny. Do wstępnego rozpoznania ryzyka lepiej nadaje się krótki przesiew, na przykład ASRS — a dopiero dodatni wynik prowadzi do pełnej diagnozy.

DIVA-5 dobrze robi to, do czego służy: zamienia luźną rozmowę o objawach w uporządkowany, powtarzalny proces zgodny z kryteriami. Jeśli budujesz panel diagnostyczny, w którym taki wywiad ma być prowadzony cyfrowo, zapisywany i zestawiany z wynikami przesiewów — tym właśnie się zajmuję.