Typy osobowości Junga — postawy i funkcje psychiczne

Zanim powstał MBTI i 16personalities, była typologia Carla Gustava Junga. To z niej wyrasta cała rodzina „testów na typ”, łącznie z najbardziej znanymi. Warto wrócić do źródła, bo Jung myślał subtelniej, niż sugerują cztery litery — a jego wkładu nie da się sprowadzić do popularnych quizów.

Postawy i funkcje

Jung w „Typach psychologicznych” z 1921 roku zaproponował dwa poziomy opisu.

Pierwszy to postawa — kierunek, w którym płynie energia psychiczna:

• introwersja — ku światu wewnętrznemu,
• ekstrawersja — ku światu zewnętrznemu.

Drugi to cztery funkcje psychiczne, czyli sposoby, jakimi orientujemy się w świecie:

• myślenie — porządkowanie przez logikę,
• uczucie — wartościowanie, ocena przez wartość,
• doznanie (percepcja) — odbiór konkretnych faktów zmysłowych,
• intuicja — wyczuwanie możliwości i znaczeń poza tym, co dane wprost.

Myślenie i uczucie Jung nazwał funkcjami racjonalnymi (osądzającymi), doznanie i intuicję — irracjonalnymi (percepcyjnymi). Typ psychologiczny powstaje z połączenia postawy z funkcją dominującą, np. „ekstrawertyk myślący”.

Co Jung wniósł trwale

Najważniejszy jest sam kontrast introwersja–ekstrawersja. To pojęcie weszło do języka potocznego, ale też — co ważniejsze — przetrwało w nowoczesnej psychologii. Ekstrawersja jest jednym z wymiarów Wielkiej Piątki, opartej już na twardych danych. Idea Junga okazała się trwalsza niż jego metoda.

Druga rzecz to sam pomysł, że ludzie różnią się nie tyle „ilością” cech, ile sposobem przetwarzania świata. To wciąż płodna intuicja.

Gdzie kończy się wartość koncepcyjna

I tu konieczna jest uczciwość. Typologia Junga powstała z teorii i obserwacji klinicznej, nie z badań empirycznych. Późniejsze dane nie potwierdzają w pełni ani czystego podziału na typy, ani struktury czterech funkcji w postaci, jaką nadał im Jung. Jej wartość jest więc przede wszystkim koncepcyjna i historyczna, a empiryczna — ograniczona.

To istotne dla zrozumienia MBTI. Słabości pomiarowe MBTI — dychotomizacja ciągłych cech, chwiejność typu, słaba rzetelność i trafność — nie są w pełni „winą” Junga. Biorą się ze sposobu, w jaki jego bogate, dynamiczne idee przełożono na sztywne dychotomie i etykiety. Jung opisywał proces; MBTI zamroziło go w czterech literach.

Do czego się nadaje

Typologia Junga jest cenna jako rama do myślenia o różnicach — w pracy rozwojowej, w autorefleksji, w rozumieniu, skąd biorą się odmienne style poznawcze. Jako język bywa nośna. Jako narzędzie pomiaru — nie. Tej roli nie pełni i pełnić nie miała.

Chcesz oddzielić to, co u Junga wartościowe koncepcyjnie, od tego, co da się dziś rzetelnie zmierzyć — albo przejść od typologicznej intuicji do realnego pomiaru cechy? Pokażę ci, gdzie biegnie ta granica: skontaktuj się.