CAPE-42 — pomiar subklinicznych doświadczeń psychotycznych

CAPE-42 to samoopisowy pomiar nasilenia doświadczeń z psychotycznego pogranicza w populacji. Powstał na początku lat 2000. z założenia, które wtedy nie było oczywiste: że doświadczenia podobne do psychotycznych występują w łagodnym natężeniu również u osób zdrowych, jako ciągłe spektrum, a nie zero-jedynkowa kategoria.

Co mierzy

CAPE-42 ujmuje subkliniczne doświadczenia psychotyczne w trzech wymiarach:

• Pozytywny — nietypowe spostrzeżenia i myśli z pogranicza urojeń i omamów, w łagodnym natężeniu.
• Negatywny — wycofanie, spłycenie emocji, spadek motywacji, ograniczenie aktywności.
• Depresyjny — obniżony nastrój i powiązane objawy, często towarzyszące dwóm pozostałym.

Ten trójwymiarowy obraz to celowy zabieg: doświadczenia „psychotyczne” rzadko chodzą w pojedynkę, a rozdzielenie wymiarów pozwala zobaczyć ich profil, nie tylko ogólny poziom.

Jak działa ocena częstości i przykrości

Najciekawsza cecha CAPE-42 to podwójny pomiar. Dla każdej pozycji osoba ocenia osobno, jak często dane doświadczenie u niej występuje i jak bardzo jest dla niej przykre.

To rozróżnienie ma znaczenie kliniczne. Samo doświadczenie bywa neutralne — dwie osoby mogą zgłaszać je równie często, ale dla jednej jest obojętne, dla drugiej źródłem cierpienia. Dopiero przykrość często decyduje o tym, czy doświadczenie jest istotne. To rzadka i wartościowa własność w narzędziu przesiewowym.

Gdzie są granice

Pierwszy: CAPE-42 mierzy nasilenie w spektrum, nie stawia rozpoznania. Wysoki wynik na wymiarze pozytywnym to sygnał do pogłębienia, nie diagnoza psychozy.

Drugi: doświadczenia subkliniczne są w populacji częste, zwłaszcza u młodych. Wynik trzeba czytać w kontekście wieku i sytuacji życiowej, a nie jako bezwzględny próg.

Trzeci: to samoopis, wrażliwy na wgląd, nastawienie i bieżący stan. Wymiar depresyjny może podbijać pozostałe, jeśli osoba jest w gorszym momencie.

CAPE-42 jest cennym narzędziem badawczym i pogłębionym uzupełnieniem szybkiego PQ-16 — tam, gdzie trzeba nie tylko wykryć ryzyko, ale opisać jego profil. Jeśli budujesz panel, który ma liczyć takie wielowymiarowe wyniki i porównywać je w czasie — tym właśnie się zajmuję.