PQ-16 — przesiewowy kwestionariusz ryzyka psychozy

PQ-16 to krótki, samoopisowy przesiew ryzyka psychozy. Powstał jako skrócenie dłuższego Prodromal Questionnaire, z konkretnym celem: dać szybkie narzędzie pierwszego kontaktu, które wyłapie osoby warte skierowania do specjalistycznej oceny ryzyka.

Co mierzy

PQ-16 mierzy nasilenie doświadczeń, które mogą poprzedzać psychozę — tak zwanych objawów prodromalnych i subklinicznych. Szesnaście pozycji obejmuje nietypowe spostrzeżenia (percepcyjne), podejrzliwe lub dziwne myśli (treści zbliżone do urojeniowych) oraz wybrane objawy negatywne.

Kluczowe jest słowo „mogą”. To doświadczenia z pogranicza normy i objawu — pojawiają się też u osób, które nigdy nie rozwiną psychozy. PQ-16 nie orzeka o psychozie; szacuje, czy ich nasilenie uzasadnia bliższe przyjrzenie się.

Jak działa

Osoba zaznacza, których doświadczeń u siebie rozpoznaje, a dla każdego zaznaczonego ocenia, jak bardzo jest dla niej przykre. Surowy wynik to suma zaznaczeń (0–16), ale to właśnie poziom przykrości często decyduje o znaczeniu klinicznym — samo doświadczenie bywa neutralne, dopiero cierpienie czyni je istotnym.

Przekroczenie orientacyjnego progu jest wskazaniem do dalszej, pogłębionej oceny. To punkt odniesienia do skierowania, nie rozpoznanie.

Gdzie są granice

Pierwszy: PQ-16 kieruje, nie diagnozuje. Dodatni wynik znaczy „warto skierować do oceny ryzyka”, a nie „to psychoza”. Stan wysokiego ryzyka i ewentualne rozpoznanie ustala się w ustrukturyzowanym wywiadzie klinicznym.

Drugi: doświadczenia z pogranicza są częste w populacji ogólnej, zwłaszcza u młodych. Dlatego przesiew o wysokiej czułości daje sporo wyników fałszywie dodatnich — i właśnie dlatego po nim musi nastąpić ocena specjalistyczna, a nie decyzja na podstawie samego kwestionariusza.

Trzeci: to samoopis, wrażliwy na wgląd i nastawienie osoby. Część osób z realnym ryzykiem może nie rozpoznawać u siebie tych doświadczeń.

PQ-16 dobrze pełni swoją rolę: jest tanim, szybkim filtrem na początku ścieżki, po którym następuje droższa, dokładniejsza ocena — na przykład CAPE-42 jako pomiar nasilenia czy PANSS w ocenie klinicznej. Jeśli budujesz dwustopniowy przesiew, w którym taki filtr ma automatycznie kierować dalej — tym właśnie się zajmuję.