MMSE: krótki przesiew funkcji poznawczych

MMSE (Mini-Mental State Examination) to 30-punktowy test przesiewowy, który w kilka minut ocenia ogólny stan funkcji poznawczych. Opisali go Marshal Folstein, Susan Folstein i Paul McHugh w 1975 roku w Journal of Psychiatric Research. Wynik od 0 do 30 pomaga zdecydować, czy osobę trzeba skierować na dokładniejszą diagnostykę w kierunku otępienia. Test nie jest samoopisem: badanie prowadzi przeszkolony specjalista, który zadaje pytania i obserwuje wykonanie prostych zadań. Ta strona nie zawiera zadań ani klucza odpowiedzi, bo MMSE jest chronione prawem autorskim.

Co bada MMSE

Narzędzie obejmuje kilka obszarów funkcji poznawczych: orientację w czasie i miejscu, zapamiętywanie, uwagę i liczenie, przypominanie, język oraz proste zadania praktyczne. Badanie trwa zwykle od 5 do 10 minut, więc nadaje się do gabinetu, oddziału szpitalnego i wizyty domowej. Krótkość ma swoją cenę. Test powstał jako szybka ocena przy łóżku pacjenta, więc pełnej oceny neuropsychologicznej nie zastępuje i pomija wiele funkcji: tylko 3 punkty z 30 dotyczą pamięci, czyli funkcji, która najwcześniej cierpi w typowych postaciach otępienia. MMSE mało też obciąża funkcje wykonawcze, dlatego nie wychwytuje części zmian zaczynających się w płatach czołowych.

Jak interpretować wynik MMSE

Wynik to suma punktów, od 0 do 30. W powszechnie stosowanym podziale:

• 24-30 punktów: wynik prawidłowy,
• 19-23 punkty: łagodne zaburzenia poznawcze,
• 10-18 punktów: umiarkowane,
• 9 punktów lub mniej: ciężkie.

Granice są orientacyjne. Wykształcenie, wiek, język, wzrok i słuch badanego wpływają na wynik niezależnie od stanu poznawczego. Osoba z niskim wykształceniem może uzyskać niższy wynik bez otępienia, a osoba z wysokim wykształceniem może zdobyć prawidłowe 27 punktów mimo wczesnych zmian. Przykład ilustracyjny: ten sam wynik 25 punktów jest u kogoś po studiach powodem do uważnej obserwacji, a u kogoś po czterech klasach szkoły podstawowej może mieścić się w jego zwykłym poziomie. Dlatego wynik interpretuje się razem z wywiadem, a przy podejrzeniu zmian powtarza po kilku miesiącach.

Jak wygląda badanie MMSE

Badający zadaje serię krótkich pytań i poleceń, a odpowiedzi punktuje na bieżąco. Osoba badana nie przygotowuje się do testu, a najlepiej, żeby była wypoczęta i miała ze sobą okulary oraz aparat słuchowy, jeśli ich używa. Niedosłuch, zły wzrok, zmęczenie, ból, depresja lub majaczenie (np. w trakcie infekcji) obniżają wynik i mogą dać obraz gorszy niż rzeczywisty. Dlatego przy ocenie osób starszych sprawdza się najpierw, czy nie działają takie czynniki, a oceniając nastrój, łączy się MMSE z geriatryczną skalą depresji. Do oceny samodzielności w życiu codziennym służą indeks Barthel i skala Lawtona: w diagnostyce otępienia liczy się nie tylko wynik w teście, ale też to, czy osoba radzi sobie z codziennymi sprawami.

MMSE w Polsce i w diagnostyce otępienia

MMSE jest w Polsce od lat jednym z najczęściej stosowanych krótkich narzędzi przesiewowych w diagnostyce otępienia, a polskie przeglądy wymieniają je jako zalecane ze względu na rzetelność i łatwość użycia. Wydawca PAR oferuje także nowszą wersję MMSE-2, która lepiej wychwytuje łagodniejsze zaburzenia. Polskie badania walidacyjne porównują MMSE z nowszymi narzędziami, takimi jak ACE-III, a polska wersja RUDAS, według jej autorów, jest nieco czulsza we wczesnych stadiach otępienia. Niski wynik uruchamia proces diagnostyczny: wywiad z opiekunem, badanie lekarskie, badania laboratoryjne i obrazowe oraz pogłębioną ocenę neuropsychologiczną.

Ograniczenia MMSE

Najważniejsze ograniczenie to niska czułość na łagodne zaburzenia poznawcze (MCI): osoba na wczesnym etapie może uzyskać wynik prawidłowy. Wartość przesiewu opisują czułość i swoistość, czyli to, jak dobrze test wykrywa osoby z deficytem i jak rzadko myli się u osób zdrowych. Tam, gdzie zależy nam na wczesnym wykryciu, stosuje się czulszą MoCA. Pojedynczy pomiar jest tylko zdjęciem jednej chwili, dlatego często dokłada się test rysowania zegara, który ocenia funkcje wzrokowo-przestrzenne i wykonawcze. Wynik poniżej progu pozostaje sygnałem do dalszych badań, a wynik prawidłowy przy utrzymujących się dolegliwościach też warto powtórzyć po kilku miesiącach.

MMSE dobrze robi to, do czego służy: szybko sygnalizuje, czy stan poznawczy wymaga uwagi. Jeśli budujesz panel, w którym takie przesiewy mają być policzone, oznaczone i bezpiecznie porównane w czasie: tym właśnie się zajmuję.