PHQ-15 — przesiew objawów somatycznych

PHQ-15 to przesiewowy kwestionariusz objawów somatycznych z dużej rodziny narzędzi PHQ. Powstał w 2002 roku i odpowiada na realny problem kliniczny: część osób zgłasza przede wszystkim dolegliwości ciała, których nie tłumaczy w pełni żadna choroba fizyczna.

Co mierzy

PHQ-15 obejmuje nasilenie dolegliwości somatycznych w ostatnich czterech tygodniach — bólów (głowy, pleców, kończyn), zmęczenia, zaburzeń snu, objawów żołądkowo-jelitowych i sercowo-naczyniowych. To pomiar wymiaru: nie pyta „czy zaburzenie”, tylko „jak silnie i jak bardzo obciążają te objawy”.

Termin „somatyzacja” bywa mylący. PHQ-15 nie przesądza, że objawy są „tylko w głowie” — mierzy ich nasilenie niezależnie od źródła. To, czy stoi za nimi przyczyna fizyczna, psychiczna, czy mieszana, jest osobnym pytaniem.

Jak jest zbudowany

Narzędzie liczy 15 pozycji, w każdej osoba ocenia, jak bardzo dany objaw jej dokuczał. Wynik ogólny to suma — im wyższy, tym większe nasilenie i obciążenie objawami somatycznymi.

Konstrukcja jest celowo prosta i spójna z resztą rodziny PHQ, co jest jego dużą zaletą. Te same założenia, ta sama logika punktacji, to samo okno czasowe co w PHQ-9 — dlatego moduły łatwo zestawiać. PHQ-15 jest darmowy i w domenie publicznej, co sprzyja jego szerokiemu użyciu.

Granice i zastosowania

Pierwszy: to przesiew i pomiar nasilenia, nie rozpoznanie. Wysoki wynik mówi „te objawy są nasilone i warto się im przyjrzeć”, a nie „to zaburzenie pod postacią somatyczną”. Diagnoza wymaga połączenia wyniku z wywiadem, badaniem i wykluczeniem przyczyn fizycznych.

Drugi: PHQ-15 nie odróżnia źródła objawów. Te same dolegliwości mogą wynikać z choroby somatycznej, ze stanu psychicznego albo z obu naraz — to rozróżnienie należy do lekarza i psychologa, nie do kwestionariusza.

Trzeci: jako samoopis jest wrażliwy na nastawienie i koncentrację na ciele. Dlatego najwięcej mówi w zestawieniu z pomiarem nastroju i lęku — objawy somatyczne często idą w parze z jednym i drugim.

PHQ-15 dobrze pokazuje siłę spójnej rodziny narzędzi: moduły mierzące różne obszary, które bez wysiłku składają się w jeden obraz. Jeśli budujesz panel łączący przesiewy nastroju, lęku i objawów somatycznych w jeden, spójnie liczony profil — dokładnie takie panele projektuję.