PHQ-2 — ultrakrótki przesiew depresji

PHQ-2 to chyba najkrótsze sensowne narzędzie przesiewowe depresji, jakie istnieje — ma dwie pozycje. To nie skrót na siłę, lecz przemyślany pierwszy filtr: dwie pierwsze pozycje PHQ-9, wyjęte i postawione na początku jako brama do dalszej oceny. Opracowano go w 2003 roku z tej samej rodziny narzędzi.

Co mierzy

PHQ-2 pyta o dwa rdzeniowe objawy depresji z ostatnich dwóch tygodni:

• obniżony nastrój — przygnębienie, smutek, poczucie beznadziei,
• anhedonia — utrata zainteresowania i przyjemności z rzeczy, które zwykle cieszą.

Te dwa objawy nie są przypadkowe. W kryteriach diagnostycznych depresji są bramą wejściową — żeby w ogóle rozważać rozpoznanie, przynajmniej jeden z nich musi być obecny. PHQ-2 sprawdza dokładnie tę bramę. Jeśli ani nastrój, ani anhedonia nie są podwyższone, prawdopodobieństwo depresji jest niskie i pełny przesiew można sobie darować.

Jak działa logika dwóch kroków

PHQ-2 ma sens tylko jako pierwszy etap dwustopniowego przesiewu. Logika jest prosta i elegancka:

1. PHQ-2 — dwie pozycje, sekundy. Filtr o wysokiej czułości: rzadko przepuszcza prawdziwe przypadki, ale przepuszcza też część fałszywie dodatnich.
2. Dodatni wynik → PHQ-9 — pełne dziewięć pozycji, które dokładają pozostałe objawy i pozwalają ocenić nasilenie.

To klasyczny kompromis między czułością a swoistością. PHQ-2 ustawiono na wysoką czułość — ma nie przeoczyć nikogo — kosztem swoistości. Drugi krok, PHQ-9, dokręca swoistość, eliminując fałszywe alarmy. Razem dają tani, szybki i trafny przesiew na dużą skalę.

Granice i zastosowania

Pierwszy: PHQ-2 sam w sobie niczego nie rozstrzyga. Dodatni wynik to wyłącznie sygnał „przejdź dalej”, a nie rozpoznanie ani nawet pomiar nasilenia. Rozpoznanie powstaje dopiero w procesie diagnostycznym.

Drugi: jako filtr o wysokiej czułości generuje sporo fałszywie dodatnich — i to jest zamierzone. Drugi etap istnieje właśnie po to, by je odsiać. Stosowanie PHQ-2 bez kroku drugiego mija się z celem.

Trzeci: jak każdy krótki samoopis, jest wrażliwy na chwilowy stan i kontekst wypełniania.

PHQ-2 to podręcznikowy przykład dobrze zaprojektowanego, kaskadowego przesiewu — najpierw tani filtr, potem precyzyjny pomiar. Dokładnie tak buduje się wydajne panele przesiewowe. Jeśli wdrażasz taki dwustopniowy proces, w którym wyniki mają być liczone, oznaczane i automatycznie eskalowane do kolejnego kroku — takie systemy projektuję.